VĂN HÓA DOANH NGHIỆP - YẾU TỐ VÀNG ĐỂ THÀNH CÔNG
1/ Hiểu thế nào về văn hoá doanh nghiệp?
Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về văn hoá. Theo E.Heriôt thì “Cái gì
còn lại khi tất cả những cái khác bị quên đi - cái đó là văn hoá”. Còn
UNESCO lại có một định nghĩa khác về văn hoá: “Văn hoá phản ánh và thể
hiện một cách tổng quát, sống động mọi mặt của cuộc sống (của mỗi cá
nhân và của mỗi cộng đồng) đã diễn ra trong quá khứ, cũng như đang diễn
ra trong hiện tại, qua hàng bao nhiêu thế kỷ nó đã cấu thành một hệ
thống các giá trị, truyền thống, thẩm mỹ và lối sống và dựa trên đó từng
dân tộc khẳng định bản sắc riêng của mình”. Trước hết, văn hoá doanh
nghiệp là sản phẩm của những người cùng làm trong một doanh nghiệp và
đáp ứng nhu cầu giá trị bền vững. Nó xác lập một hệ thống các giá trị
được mọi người làm trong doanh nghiệp chia sẻ, chấp nhận, đề cao và ứng
xử theo các giá trị đó. Văn hoá doanh nghiệp còn góp phần tạo nên sự
khác biệt giữa các doanh nghiệp và được coi là truyền thống của riêng
mỗi doanh nghiệp.
2/ Văn hoá doanh nghiệp tại Nhật Tại Mỹ: Trong các công ty của Nhật
Bản đều có tổ chức công đoàn. Các quyết định sẽ được ra theo quyết
định của tập thể và các hoạt động đặc trưng đó có tên là Kaizen. Văn
hóa doanh nghiệp kiểu Nhật đã tạo cho công ty một không khí làm việc
như trong một gia đình, các thành viên gắn bó với nhau chặt chẽ. Lãnh
đạo của công ty luôn quan tâm đến các thành viên. Thậm chí ngay cả trong
những chuyện riêng tư của họ như cưới xin, ma chay, ốm đau, sinh
con... cũng đều được lãnh đạo thăm hỏi chu đáo. Vì làm việc suốt đời
cho công ty nên công nhân và người lao động sẽ được tạo điều kiện để
học hỏi và đào tạo từ nguồn vốn của công ty. Nâng cao năng suất, chất
lượng và đào tạo con người được coi là hai đặc trưng cơ bản của văn hóa
doanh nghiệp Nhật Bản.
Có một sự khác bịêt cơ bản trong tư duy của người Nhật về doanh
nghiệp. Tại Mỹ và phương Tây, quyền lực cao nhất trong việc quyết định
số phận của một doanh nghiệp là các cổ đông. Người quản lý doanh nghiệp
và vốn của doanh nghiệp tách hẳn nhau. Cổ đông yêu cầu nhà quản lý
phải nâng cao lợi nhuận của doanh nghiệp trong một thời gian ngắn. Chỉ
số cổ tức là thước đo năng lực của nhà quản lý. Tuy nhiên, người Nhật
lại quan niệm rằng doanh nghiệp tồn tại như một hoạt động mang tính đạo
đức. Mọi người trong công ty phải kết nối với nhau trong mối quan hệ
chung. Doanh nghiệp là một chủ thể thống nhất. Người Nhật quan tâm đến
lợi ích doanh nghiệp và người làm trong doanh nghiệp, thay vì chỉ quan
tâm đến lợi nhuận như ở phương Tây. Do đó, tại một doanh nghiệp Nhật
Bản, người lãnh đạo phải lo nâng cao đời sống cho người lao động và
điều này ảnh hưởng lớn đến chiến lược phát triển của doanh nghiệp. Nó
cũng liên quan mật thiết đến việc nâng cao chất lượng và năng suất lao
động. Sự thống nhất giữa doanh nghiệp và người làm trong doanh nghiệp
đã tạo cho mọi thành viên sự trung thành cao. Tất cả đều quan tâm đến
sự sống còn của doanh nghiệp, do đó dẫn đến sự tăng trưởng cao.
3/ Thực trạng văn hoá doanh nghiệp ở Việt Nam Nhìn nhận một cách
tổng quát, chúng ta thấy văn hoá trong các cơ quan và doanh nghiệp ở
nước ta còn có những hạn chế nhất định: Đó là một nền văn hoá được xây
dựng trên nền tảng dân trí thấp và phức tạp do những yếu tố khác ảnh
hưởng tới; môi trường làm việc có nhiều bất cập dẫn tới có cái nhìn
ngắn hạn; chưa có quan niệm đúng đắn về cạnh tranh và hợp tác, làm việc
chưa có tính chuyên nghiệp; còn bị ảnh hưởng bởi các khuynh hướng cực
đoan của nền kinh tế bao cấp; chưa có sự giao thoa giữa các quan điểm
đào tạo cán bộ quản lý do nguồn gốc đào tạo; chưa có cơ chế dùng người,
có sự bất cập trong giáo dục đào tạo nên chất lượng chưa cao. Mặt khác
văn hoá doanh nghiệp còn bị những yếu tố khác ảnh hưởng tới như: Nền
sản xuất nông nghiệp nghèo nàn và ảnh hưởng của tàn dư đế quốc, phong
kiến.
Văn hoá doanh nghiệp có vị trí và vai trò rất quan trọng trong sự
phát triển của mỗi doanh nghiệp, bởi bất kỳ một doanh nghiệp nào nếu
thiếu đi yếu tố văn hoá, ngôn ngữ, tư liệu, thông tin nói chung được
gọi là tri thức thì doanh nghiệp đó khó có thể đứng vững và tồn tại
được. Trong khuynh hướng xã hội ngày nay thì các nguồn lực của một
doanh nghiệp là con người mà văn hoá doanh nghiệp là cái liên kết và
nhân lên nhiều lần các giá trị của từng nguồn lực riêng lẻ. Do vậy, có
thể khẳng định văn hoá doanh nghiệp là tài sản vô hình của mỗi doanh
nghiệp. Theo ông Trần Hoàng Bảo (1 trong số 300 nhà doanh nghiệp trẻ)
nhận xét: Văn hoá của doanh nghiệp được thể hiện ở phong cách lãnh đạo
của người lãnh đạo và tác phong làm việc của nhân viên. Cũng theo ông
Bảo, đối tác khi quan hệ thì ngoài việc quan tâm tới lợi nhuận của công
ty họ còn đánh giá doanh nghiệp qua văn hoá của doanh nghiệp đó. Sự
thành công của mỗi doanh nghiệp, đặc biệt là ở các nước châu á thường
được dựa trên mối quan hệ cá nhân của người lãnh đạo, còn các nước Tây
Âu thì thành công của doanh nghiệp lại được dựa trên các yếu tố như khả
năng quản lý các nguồn lực, năng suất làm việc, tính năng động của nhân
viên… Ngoài những yếu tố chủ quan, để xây dựng văn hoá doanh nghiệp
còn phải chú trọng tới những yếu tố khách quan. Đó là việc tạo lập thị
trường, lợi ích của người tiêu dùng, được thể hiện qua “Các nguyên tắc
chỉ đạo để bảo vệ người tiêu dùng”, là quá trình hội nhập vào nền kinh
tế khu vực và thế giới.
4/ Xây dựng văn hoá doanh nghiệp trên cơ sở nào? Trước hết chúng ta
phải có quan điểm cụ thể về vai trò của văn hoá doanh nghiệp. Sự thắng
thế của bất cứ một doanh nghiệp nào không phải ở chỗ là có bao nhiêu
vốn và sử dụng công nghệ gì mà nó được quyết định bởi việc tổ chức
những con người như thế nào. Con người ta có thể đi lên từ tay không về
vốn nhưng không bao giờ từ tay không về văn hoá. Văn hoá chỉ có nền
tảng chứ không có điểm mốc đầu cuối. Do vậy, xuất phát điểm của doanh
nghiệp có thể sẽ là rất cao nếu như nó được xây dựng trên nền tảng văn
hoá. Các doanh nghiệp khi xây dựng đều phải có nhận thức và niềm tin
triệt để, lúc đó văn hoá sẽ xuất hiện. Mọi cải cách chỉ thực sự có tính
thuyết phục khi nó tách ra khỏi lợi ích cá nhân, còn văn hoá doanh
nghiệp thì phải bảo vệ cho mọi quyền lợi và lợi ích của cá nhân. Khi
xây dựng văn hóa doanh nghiệp cần phải có những biện pháp cụ thể. Biện
pháp đầu tiên là phải xây dựng một hệ thống định chế của doanh nghiệp,
bao gồm: Chính danh, tự kiểm soát, phân tích các công việc, các yêu
cầu. Sau đó xây dựng các kênh thông tin; xây dựng các thể chế và thiết
chế tập trung và dân chủ như: Đa dạng hoá các loại hình đào tạo và phát
triển nguồn nhân lực; tiêu chuẩn hoá các chức năng, nhiệm vụ, quyền
hạn; xây dựng cơ chế kết hợp hài hoà các lợi ích để doanh nghiệp trở
thành ngôi nhà chung, là con thuyền vận mệnh của mọi người. *) Các hạt
nhân văn hóa doanh nghiệp Đây là cơ sở để hình thành văn hóa doanh
nghiệp. Các hạt nhân văn hóa là kết quả của sự tác động qua lại giữa
các thành viên trong doanh nghiệp với nhau. Khi doanh nghiệp bắt đầu
hoạt động, nền văn hóa doanh nghiệp xuất hiện, phát triển và tự bảo vệ.
Văn hóa doanh nghiệp có tính đặc thù nên các hạt nhân văn hóa được
hình thành cũng có tính chất riêng biệt. Văn hóa của các tập đoàn đa
quốc gia khác với văn hóa của các doanh nghiệp liên doanh hoặc văn hóa
của doanh nghiệp gia đình. Hạt nhân văn hóa doanh nghiệp bao gồm triết
lý, niềm tin, các chuẩn mực làm việc và hệ giá trị. *) Phát triển văn
hóa giao lưu của các doanh nghiệp Các doanh nghiệp thường có xu hướng
liên doanh, liên kết với nhau. Để tồn tại trong môi trường kinh doanh
phức tạp, đa văn hóa, các doanh nghiệp không thể duy trì văn hóa doanh
nghiệp mình giống như những lãnh địa đóng kín của mà phải mở cửa và
phát triển giao lưu về văn hóa. Việc phát triển văn hóa giao lưu sẽ tạo
điều kiện cho các doanh nghiệp học tập, lựa chọn những khía cạnh tốt
về văn hóa của các doanh nghiệp khác nhằm phát triển mạnh nền văn hóa
của doanh nghiệp mình và ngược lại. *) Xây dựng các tiêu chuẩn về văn
hóa doanh nghiệp Để hình thành một nền văn hóa mạnh và có bản sắc
riêng, hầu hết các doanh nghiệp thường xây dựng cho mình những tiêu
chuẩn về văn hóa và buộc mọi người khi vào làm việc cho doanh nghiệp
phải tuân theo. Tuy nhiên, các tiêu chuẩn này có thể thay đổi khi không
còn phù hợp hoặc hiệu quả thấp. Trong trường hợp như vậy, việc sáng
tạo ra những tiêu chuẩn mới là cần thiết. Trong điều kiện toàn cầu
hóa nền kinh tế thế giới và quá trình cạnh tranh quốc tế ngày càng gay
gắt thì văn hóa doanh nghiệp được chú trọng xây dựng và phát triển. Nó
trở thành một loại tài sản vô hình đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong
kho tài sản doanh nghiệp và là một trong những công cụ cạnh tranh khá
sắc bén. Những doanh nghiệp không có nền văn hóa mạnh khó có thể cạnh
tranh cao trên thị trường. Đồng thời, doanh nghiệp có thể tạo ra và
tăng uy tín của mình trên thị trường thông qua việc xây dựng và phát
triển một nền văn hóa doanh nghiệp mạnh. *) Văn hóa tập đoàn đa quốc
gia Các tập đoàn đa quốc gia có nhiều chi nhánh hoạt động ở nhiều nước
trên thế giới, thường phải đối mặt với môi trường kinh doanh đa sắc
tộc, đa quốc tịch và đa văn hóa. Để tăng cường sức mạnh và sự liên kết
giữa các chi nhánh của các công ty đa quốc gia ở các nước khác nhau,
các tập đoàn phải có một nền văn hóa đủ mạnh. Hầu như tập đoàn đa quốc
gia nào cũng có bản sắc văn hóa riêng của mình và đây được coi là một
trong những điều kiện sống còn, một loại vũ khí cạnh tranh lợi hại. Các
công ty đa quốc gia có mục đích kinh doanh chiến lược, nhãn hiệu hàng
hóa nổi tiếng và danh tiếng cao về chất lượng sản phẩm và dịch vụ trên
thị trường thế giới. Những kết quả này có thể coi là sản phẩm của quá
trình vận động của văn hóa tập đoàn. Tuy nhiên, để đạt được những đỉnh
cao của sự thành công đó, các tập đoàn phải mất nhiều thời gian và tiền
bạc. Chẳng hạn, để có nhãn hiệu Pepsi Cola nổi tiếng với màu xanh tươi
trẻ, Tập đoàn Pepsi phải chọn cách tiếp cận văn hóa phương Đông - sản
xuất loại đồ uống mang nhãn hiệu Pepsi Cola với biểu tượng thiếu âm và
thiếu dương (biểu tượng của những người theo Phật giáo) để đến với
khách hàng là những tín đồ của Phật giáo. Để bảo hộ cho biểu tượng này,
Tập đoàn phải chi tới 500 triệu USD và giá của nhãn hiệu Pepsi đã lên
tới 55 tỷ USD. Đối thủ cạnh tranh của Pepsi Cola là Tập đoàn Coca Cola.
Tập đoàn này có nền văn hóa hùng mạnh và với những ưu thế về danh
tiếng, uy tín cũng như nghệ thuật kinh doanh đã chiến thắng Pepsi Cola
trên thương trường mặc dù đồ uống Coca Cola chỉ được xếp thứ 7 trong số
12 loại đồ uống hàng đầu của nước Mỹ về chất lượng và đồ uống này đã
bị người tiêu dùng châu Âu tẩy chay vào năm 1999. *) Văn hóa doanh
nghiệp gia đình Các doanh nghiệp gia đình được xem là một loại định
chế độc đáo trong đó một gia đình là hạt nhân của doanh nghiệp. Văn hóa
doanh nghiệp gia đình chịu ảnh hưởng của truyền thống gia đình, sự kế
tục giữa các thế hệ và lòng trung thành với những triết lý kinh doanh,
kinh nghiệm, bí quyết được gia đình đúc rút được trong quá trình kinh
doanh. Thông thường, trong gia đình, người chủ gia đình thường nắm được
bí quyết về một nghề nghiệp nào đó và dựa vào nghề nghiệp đó để thành
lập doanh nghiệp gia đình. Vì thế, văn hóa doanh nghiệp gia đình chịu
ảnh hưởng rất lớn tác động của phong cách lãnh đạo của người chủ gia
đình. Kỷ luật trong doanh nghiệp gia đình thường được đề cao vì họ vừa
là người chủ sở hữu vừa là người sử dụng các tài sản của gia đình.
Chẳng hạn, doanh nghiệp sản xuất giày dép Biti’s (Việt Nam) là một biến
thể của doanh nghiệp gia đình. Doanh nghiệp này có một nền văn hóa
mạnh và các thành viên của doanh nghiệp đều thấm nhuần được những giá
trị và chuẩn mực của văn hóa doanh nghiệp. Doanh nghiệp này đang có
triển vọng trở thành một trong những công ty đa quốc gia đầu tiên của
Việt Nam. Có thể nói, Văn hoá doanh nghiệp là nhằm tạo ra quy tắc ứng
xử cho doanh nghiệp mà không phải tạo ra tác dụng chỉ đạo. Cách làm này
của các doanh nghiệp không chỉ có tác dụng thúc đẩy cho doanh nghiệp
mình thực hiện được phương thức kinh doanh "lấy con người làm trung
tâm", mà còn làm cho năng lực phát triển sản phẩm và năng lực đoàn kết
hiệp đồng tập thể của doanh nghiệp trở nên phồn vinh, tăng thêm sự gắn
bó của nhân viên với doanh nghiêp, nâng cao hiệu quả kinh doanh. Theo
DDDN.com.vn
